Bir Dere Kuruduğunda Yalnızca Su Kaybolmaz: Hayat Nereden Eksilmeye Başlar?

Bir derenin kurumasını uzaktan bakıldığında yalnızca suyun azalması gibi görebiliriz. Oysa su çekildiğinde balıkların yuvası, kuşların uğrak yeri, toprağın bereketi ve insanların geleceği de sessizce kaybolmaya başlar.

Çünkü su, doğadaki canlılardan biri değil; bütün canlıları birbirine bağlayan yaşamın kendisidir.

Suyun Sesi Kesildiğinde

Bir çocuk ağladığında kalabalık bir ailede herkes ona döner.

Büyükannesi karnının aç olup olmadığını sorar. Dedesi bir yerinin acıdığını düşünür. Amcası oyuncağını bulmaya, halası onu sakinleştirmeye çalışır. Çünkü o çocuğun ağlaması, yalnızca kendisini ilgilendirmez. Ailenin bütün fertleri bir anda aynı acının çevresinde toplanır.

Doğada da durum bundan farklı değildir.

Bir dere kurumaya başladığında belki sesini duyamayız. Fakat balıklar, kurbağalar, kuşlar, ağaçlar, toprak ve o sudan yararlanan insanlar aynı anda etkilenmeye başlar.

Su kaynakları; nehirler, göller, sulak alanlar ve yer altı sularıyla birlikte küresel su döngüsünün temel parçalarıdır. Bu ekosistemler suyun sağlanmasına, temizlenmesine ve doğal yaşamın korunmasına katkıda bulunur.

Bir derenin sessizleşmesi, aslında büyük bir ailenin en küçük ferdinin ağlamasıdır.

Soru şudur:

Biz bu sesi duyabiliyor muyuz?

İlk Önce Balıklar Kaybolur

Bir akarsudaki su azaldığında balıkların hareket edebileceği, beslenebileceği ve üreyebileceği alan da küçülür.

Suyun sıcaklığı yükselebilir, sudaki oksijen azalabilir ve canlılar küçük alanlara sıkışabilir. Suya karışan tarımsal gübreler, evsel atıklar ve kimyasallar da yaşam koşullarını daha ağır hâle getirebilir.

Özellikle suya aşırı miktarda azot ve fosfor karışması, alglerin kontrolsüz biçimde çoğalmasına ve sudaki oksijenin tükenmesine yol açabilir. Bu durum balık ölümlerine ve ekosistemdeki tür dengesinin bozulmasına neden olabilir.

Bir sabah su yüzeyinde hareketsiz duran balıklar gördüğümüzde yaşanan şey yalnızca birkaç balığın ölümü değildir.

Onlarla beslenen kuşların yiyeceği azalır. Böceklerin dengesi değişir. Suyun içindeki görünmez yaşam zinciri kopmaya başlar.

Doğa, kaybettiği her halkayla biraz daha sessizleşir.

Sonra Kuşlar Gelmemeye Başlar

Kuşların bir su kaynağını terk etmesi bazen insanların fark ettiği ilk işaretlerden biridir.

Daha önce her sabah su içmeye gelen kuşlar artık görünmez. Kurbağaların sesi kesilir. Su kenarındaki böcekler azalır.

Çünkü su yalnızca içilecek bir kaynak değildir. Birçok canlı için yuva, beslenme alanı, üreme ortamı ve göç yolculuğundaki dinlenme noktasıdır.

Sulak alanlar ve akarsular bozulduğunda canlılar başka yerlere gitmeye çalışır. Gidecek uygun bir alan bulamayanlar ise zamanla o bölgeden tamamen kaybolabilir.

Bir kuşun gelmemesi küçük bir ayrıntı gibi görünebilir.

Fakat doğa bazen yaklaşan büyük değişimi bize önce bir kuşun yokluğuyla anlatır.

Toprak Susuz Kaldığında Soframız da Etkilenir

Suyun azalması yalnızca doğal yaşamı değil, tarımsal üretimi de doğrudan etkiler.

Çiftçi tarlasını sulayamazsa ürünün gelişimi yavaşlar. Verim düşebilir, bazı ürünler tamamen kaybedilebilir. Hayvanların içme suyu azalır ve meralar kuruyabilir.

Su sıkıntısı büyüdükçe üretim maliyetleri ve gıda üzerindeki baskı da artabilir.

Bu nedenle bir gölün çekilmesi veya bir derenin kuruması, şehirde yaşayan ve o bölgeyi hiç görmemiş bir insanın sofrasına kadar ulaşabilir.

Pazardaki sebzenin fiyatında, ekmeğin maliyetinde veya bir ürünün bulunamamasında uzak bir yerde yaşanan su kaybının izi olabilir.

Su, tarladan sofraya uzanan zincirin görünmeyen taşıyıcısıdır.

O zincir zayıfladığında hepimiz etkileniriz.

Orman ile Su Birbirinden Ayrı Değildir

Bir ormanı ve bir su kaynağını iki ayrı ekosistem gibi görmek yanıltıcı olabilir.

Ağaçlar ve bitki örtüsü yağmurun toprağa daha yavaş ulaşmasına, yüzey akışının kontrol edilmesine ve toprağın korunmasına yardımcı olur. Kökler toprağı tutar; yapraklar ve orman tabanı suyun hareketini etkiler.

Ormanların tahrip edilmesi veya yanması, erozyonun artmasına ve yağmurla taşınan toprak ile küllerin akarsulara ulaşmasına yol açabilir.

FAO, ormanlar ve ağaçların suyla ilgili ekosistem hizmetleri açısından önemli rol taşıdığını; orman yönetiminin su döngüsü, toprak ve su kalitesi dikkate alınarak yapılması gerektiğini belirtiyor.

Bu nedenle bir ormanı korumak, yalnızca ağaçları korumak değildir.

O ağacın gölgesinden kilometrelerce uzakta bulunan bir derenin suyunu da korumaktır.

Su Kirlenince Temiz Görünmesi Yetmez

Bir su kaynağı berrak görünebilir.

Fakat görüntüsü temiz olan her su güvenli değildir.

Mikroorganizmalar, ağır metaller, tarım ilaçları, aşırı besin maddeleri ve çeşitli kimyasallar gözle fark edilemeyebilir. Bu maddeler hem insan sağlığını hem de su canlılarını tehdit edebilir.

Dünya Sağlık Örgütü, güvenli içme suyu ile sanitasyonun insan sağlığı ve yaşam kalitesi açısından temel öneme sahip olduğunu belirtiyor. Kirli su; içme, sulama, yıkanma ve evsel kullanım yoluyla hastalık risklerini artırabilir.

Tatlı su kirliliğinin kaynakları arasında evsel ve endüstriyel atıklar, arıtılmamış atık sular, tarımsal akış ve çeşitli kimyasal kirleticiler bulunuyor.

Bir dereye atılan çöp yalnızca görüntüyü bozmaz.

Zamanla parçalanır, suya karışır, canlılara ulaşır ve aynı su döngüsü içinde yeniden insanın karşısına çıkabilir.

Doğaya attığımız şey, doğada kaybolmaz.

Sadece bir süre gözümüzden uzaklaşır.

Yer Altındaki Su da Sessizce Eksilebilir

Su kaybını çoğu zaman kuruyan nehirler ve çekilen göller üzerinden fark ederiz.

Oysa yer altı suları gözümüzün önünde olmadığı için çok daha sessiz tükenebilir.

Kuyulardan, tarımsal sulamadan ve şehirlerin ihtiyaçlarından dolayı çekilen su, doğal yollarla yeniden beslenme hızından fazla olursa yer altı su seviyesi düşer.

Bu durumda kuyular kuruyabilir, sulak alanlar zarar görebilir ve suya ulaşmak giderek zorlaşabilir.

UN-Water, tatlı su kaynaklarının aşırı kullanımının ve doğal depoların uzun süre boyunca tüketilmesinin bazı bölgelerde geri döndürülmesi son derece zor koşullar oluşturduğunu bildiriyor.

Yer altındaki suyun sesi yoktur.

Azalırken bizi uyarmak için kapımızı çalmaz.

Onun kaybolduğunu çoğu zaman kuyudan su gelmediğinde anlarız.

Fakat o gün geldiğinde sorun çoktan büyümüş olabilir.

İklim Değişikliğini En Çok Su Üzerinden Hissediyoruz

İklim değişikliği yalnızca havanın biraz daha sıcak olması değildir.

Değişen yağış düzenleri, daha uzun kuraklıklar, şiddetli seller, orman yangınları ve su kaynaklarının düzensizleşmesi günlük hayatımızı etkiler.

UN-Water, iklim değişikliğinin etkilerinin büyük ölçüde su üzerinden hissedildiğini; kuraklık, seller, yangınlar, deniz seviyesinin yükselmesi ve buzulların küçülmesinin su krizinin farklı yüzleri olduğunu belirtiyor.

Bir bölgede uzun süre yağmur yağmaması kadar, kısa sürede aşırı yağış düşmesi de sorun yaratabilir.

Çünkü şiddetli yağmur her zaman toprağın ve yer altı sularının yeterince beslenmesi anlamına gelmez. Su, sertleşmiş veya bitki örtüsünü kaybetmiş toprağın üzerinden hızla akıp sele dönüşebilir.

Yani gökyüzünden çok su düşerken bile toprak susuz kalabilir.

Musluktan Su Aktığı Sürece Sorun Yok mu?

Şehirde yaşayan bir insan için su, çoğu zaman musluk açıldığında başlayan bir hizmettir.

Oysa suyun yolculuğu çok daha önce başlar.

Yağmur olarak düşer, toprağa süzülür, derelerde toplanır, barajlara ulaşır, arıtılır ve kilometrelerce borudan geçerek evimize gelir.

Bu yolculuğun herhangi bir noktasında yaşanan kirlilik, kuraklık veya aşırı tüketim sonunda musluğa kadar ulaşır.

Musluktan suyun akıyor olması, kaynakların sınırsız olduğu anlamına gelmez.

Su sıkıntısı, çoğu zaman musluklar tamamen kurumadan önce başlar. Baraj seviyeleri düşer, kuyular derinleşir, sulama kısıtlanır ve suyun arıtılması zorlaşır.

Birçok insan sorunu son aşamada fark eder.

Oysa bir derenin çekilmesi, bir göl kıyısının gerilemesi ve bir sulak alandaki kuşların azalması çok daha erken verilmiş uyarılardır.

Peki Biz Ne Yapabiliriz?

Bir su kaynağını korumak için herkesin büyük bir çevre projesi yürütmesi gerekmez.

Günlük hayatta alınabilecek basit önlemler, milyonlarca insan tarafından uygulandığında büyük bir katkıya dönüşebilir.

Diş fırçalarken musluğu kapatmak, kısa duş almak ve gereksiz su akışını durdurmak en bilinen yöntemlerdir. Fakat suyu korumak yalnızca musluğu kapatmaktan ibaret değildir.

Damlatan bir musluğu veya kaçıran rezervuarı onarmak, fark edilmeden boşa giden suyu önler.

Çamaşır ve bulaşık makinelerini yeterince dolmadan çalıştırmamak, aynı iş için kullanılan su ve enerji miktarını azaltır.

Bahçe sulamasını güneşin en sıcak olduğu saatlerde değil, sabah erken veya akşam saatlerinde yapmak buharlaşma kaybını azaltabilir.

Evsel yağları, ilaçları, boyaları ve kimyasal temizlik maddelerini lavaboya ya da tuvalete dökmemek gerekir. Bu maddeler atık su sistemlerini zorlaştırabilir ve uygun şekilde yönetilmezse su kaynaklarına ulaşabilir.

Dere, göl veya deniz kıyısında bırakılmayan her çöp de suyun korunmasına katkıdır.

Çevrede kaçak atık boşaltımı, yoğun kirlilik veya zarar görmüş bir su hattı görüldüğünde ilgili belediyeye ya da yetkili kuruma bildirmek, sorunun büyümeden fark edilmesini sağlayabilir.

Su kalitesinin izlenmesi, kirliliğin azaltılması, atık suların arıtılması ve güvenli biçimde yeniden kullanılması su kaynaklarının korunmasında temel çözümler arasındadır.

Aslında Birçoğumuz Suyu Zaten Koruyoruz

Musluğu gereksiz yere açık bırakmayan insan suyu koruyor.

Piknikten sonra çöpünü yanında götüren aile suyu koruyor.

Atık yağını lavaboya dökmeyen kişi suyu koruyor.

Bir kaçak gördüğünde belediyeye bildiren vatandaş suyu koruyor.

Çocuğuna suyun sınırsız olmadığını anlatan anne ve baba, yalnızca bugünü değil geleceği de koruyor.

Belki tek başımıza bir gölü dolduramayız.

Fakat her gün yaptığımız seçimlerle o gölün daha fazla kirlenmesini, bir derenin gereksiz yere tükenmesini veya suyun boşa akmasını önleyebiliriz.

Bazen büyük bir değişim, küçük bir dikkatin milyonlarca insan tarafından tekrarlanmasıyla başlar.

Bir Damla, Büyük Ailenin Ortak Hakkıdır

Su yalnızca insana ait değildir.

Bir kuşun gagasında, bir ağacın kökünde, bir balığın solungaçlarında, bir çiftçinin tarlasında ve bir çocuğun bardağında aynı yaşam dolaşır.

Bir dere kuruduğunda yalnızca su kaybolmaz.

Balıklar yuvasını kaybeder.
Kuşlar başka yerlere gider.
Toprak bereketini yitirir.
Çiftçi ürününü yetiştiremez.
Şehir daha pahalı ve daha zor koşullarla karşılaşır.
Çocuklarımızın geleceğinden bir parça eksilir.

Doğadaki büyük aileden biri ağladığında hepimizin dönüp bakması gerekir.

Çünkü onun acısı er ya da geç bizim evimize de ulaşır.

Suyu korumak, yalnızca bir doğal kaynağı korumak değildir.

Aynı sofraya oturduğumuz bütün canlıların yaşam hakkını korumaktır.

Kaynaklar

• Birleşmiş Milletler Su Mekanizması — Su ekosistemleri, su kıtlığı, iklim değişikliği ve su kalitesi çalışmaları.
• Birleşmiş Milletler Çevre Programı — Tatlı su ekosistemleri, su kirliliği ve su kalitesinin korunması.
• Dünya Sağlık Örgütü — Güvenli içme suyu, sanitasyon ve su kaynaklı sağlık riskleri.
• Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü — Ormanlar, su döngüsü ve suyla ilişkili ekosistem hizmetleri.

NOT : 

Haber :